هوش مصنوعی چه مسئولیت‌های حقوقی و اخلاقی‌ای برای سازندگان و استفاده‌کنندگان آن ایجاد می‌کند؟ تک‌درس‌گفتار «الزامات حقوقی‌واخلاقیِ هوشِ مصنوعی» با آمنه دهشیری، پیوند فناوری‌های هوشمند با حقوق بنیادین بشر را بررسی می‌کند؛ از حریم خصوصی و حفاظت از داده‌ها تا تبعیض الگوریتمی، آزادی بیان و مسئولیت شرکت‌های فناوری.
چرا هوش مصنوعی به نگاه حقوقی نیاز دارد؟
سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و داده‌های گسترده می‌توانند در خدمت کسب‌وکارها و خدمات عمومی باشند، اما طراحی یا به‌کارگیری آن‌ها بر زندگی و حقوق افراد اثر می‌گذارد. تصمیم الگوریتمی ممکن است نابرابری را بازتولید کند؛ گردآوری و پردازش داده‌ها پرسش‌های حریم خصوصی بسازد؛ و ابزارهای نظارتی یا تولید محتوا مرزهای آزادی بیان و پاسخ‌گویی را به چالش بکشند.
نگاه حقوقی کمک می‌کند پیش از توسعه یا خرید یک ابزار، فقط به کارایی آن توجه نکنیم و دربارهٔ داده‌های مورد استفاده، افراد متأثر، امکان توضیح یا اعتراض و مسئولیت بازیگران فناوری هم پرسش کنیم. گفتار، این موضوعات را در سطح آموزشی و مقدماتی مرور می‌کند و مشاورهٔ حقوقی دربارهٔ یک محصول یا پروندهٔ مشخص نیست.
محورهای حقوق بشر و فناوری هوشمند
- حریم خصوصی و حفاظت از داده‌های شخصی
- تبعیض الگوریتمی و اثر آن بر برابری
- نظارت دیجیتال و حدود جمع‌آوری داده
- آزادی بیان در محیط‌های متکی بر یادگیری ماشین
- مسئولیت شرکت‌ها و توسعه‌دهندگان در طراحی و عرضهٔ محصولات
- چارچوب‌های اخلاقی و آشنایی مقدماتی با مقررات بین‌المللی
این پرسش‌ها برای تیم‌های فنی هم اهمیت عملی دارند: توجه زودهنگام به ریسک‌های حقوق بشری می‌تواند به تصمیم‌های مسئولانه‌تر در طراحی محصول، نگهداری داده و انتخاب موارد استفاده کمک کند.
این تک‌درس‌گفتار مناسب چه کسانی است؟
برای طراحان و توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی، مدیران و بنیان‌گذاران کسب‌وکارهای فناوری، حقوق‌دانان، سیاست‌گذاران و علاقه‌مندان به حقوق بشر و فناوری دیجیتال. داشتن پیش‌زمینهٔ تخصصی حقوق برای استفاده از محتوای مقدماتی این جلسه ضروری نیست؛ اما موضوعاتی که مطرح می‌شود می‌تواند مبنایی برای پرسش‌گری دقیق‌تر باشد.
مدرس و دسترسی به دوره
مدرس، آمنه دهشیری، حقوق‌دان و پژوهشگر حوزهٔ حقوق بشر و فناوری‌های دیجیتال است. این تک‌درس‌گفتار یک‌جلسه‌ای به‌صورت آفلاین و رایگان در هنرستان ارائه شده است. برای دیدن شرایط دسترسی و جزئیات کامل، صفحهٔ رسمی را ببینید.