اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری
خوانش و تحلیل متن کلاسیک ماکس وبر با تمرکز بر اخلاق دینی، سرمایهداری مدرن و روششناسی جامعهشناسی
مدرس: احمد صدری
تعداد جلسات: ۱۲
شیوه ارائه: آفلاین، بهصورت شنیداری و تصویری
این دوره درباره چیست؟
«اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری» یکی از مهمترین و پرآوازهترین متون کلاسیک در سنت جامعهشناسی است. در این دوره، احمد صدری این کتاب ماکس وبر را در بستر کلی اندیشه و دینپژوهی او قرار میدهد و بهصورت گامبهگام مقاطع اصلی متن را میخواند و تحلیل میکند.
طی دوازده جلسه، هم با استدلال اصلی وبر درباره پیوند برخی صورتهای پروتستانیگری با شکلگیری «روح سرمایهداری» آشنا میشوید و هم با مباحث روششناختی، مفهوم «حرفه»، ریاضت اینجهانی و نسبت دین و طبقات اجتماعی در چارچوب جامعهشناسی کلاسیک.
واژهنامه کوچک این بخش
ماکس وبر:
جامعهشناس و متفکر آلمانی (۱۸۶۴–۱۹۲۰) از بنیانگذاران جامعهشناسی مدرن و نویسنده کتاب «اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری».
جامعهشناس و متفکر آلمانی (۱۸۶۴–۱۹۲۰) از بنیانگذاران جامعهشناسی مدرن و نویسنده کتاب «اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری».
جامعهشناسی کلاسیک:
دورهای از اندیشه اجتماعی که با نامهایی مثل مارکس، دورکیم و وبر پیوند دارد و به پرسشهای بنیادین درباره مدرنیته، دین و سرمایهداری میپردازد.
دورهای از اندیشه اجتماعی که با نامهایی مثل مارکس، دورکیم و وبر پیوند دارد و به پرسشهای بنیادین درباره مدرنیته، دین و سرمایهداری میپردازد.
ریاضت اینجهانی:
نوعی اخلاق دینی که بر کار سخت، انضباط شخصی و صرفهجویی در همین دنیا تأکید میکند، نه فقط بر زهد و کنارهگیری از جهان.
نوعی اخلاق دینی که بر کار سخت، انضباط شخصی و صرفهجویی در همین دنیا تأکید میکند، نه فقط بر زهد و کنارهگیری از جهان.
چرا باید این دوره را بگذرانیم؟
- برای آشنایی عمیق با یکی از متون بنیادین جامعهشناسی که بعد از بیش از یک قرن همچنان در مباحث دین، اقتصاد و مدرنیته به آن ارجاع داده میشود.
- برای فهم دقیقتر نسبت میان باورهای دینی، اخلاق کار، انضباط شخصی و پیدایش شکل خاصی از سرمایهداری در غرب مدرن.
- برای دیدن نمونهای روشن از روششناسی وبر: ایده «تیپ ایدئال»، تبیین تفسیری و نحوه کار با دادههای تاریخی و متون دینی.
- برای دانشجویان علوم اجتماعی، الهیات، فلسفه و علاقهمندان به تاریخ اندیشه که میخواهند متن اصلی را با راهنما و توضیح بخوانند، نه فقط از طریق خلاصهها و روایتهای ثانویه.
واژهنامه روششناسی وبر
تیپ ایدئال:
مدلی ذهنی و اغراقشده که پژوهشگر میسازد تا بتواند پدیدههای پیچیده اجتماعی را با آن مقایسه و تحلیل کند.
مدلی ذهنی و اغراقشده که پژوهشگر میسازد تا بتواند پدیدههای پیچیده اجتماعی را با آن مقایسه و تحلیل کند.
تبیین تفسیری:
روشی در علوم اجتماعی که بهجای فقط شمردن و اندازهگیری، میکوشد «معنا» و انگیزه کنشهای انسانی را بفهمد.
روشی در علوم اجتماعی که بهجای فقط شمردن و اندازهگیری، میکوشد «معنا» و انگیزه کنشهای انسانی را بفهمد.
سرمایهداری:
نظام اقتصادی مبتنی بر مالکیت خصوصی بر ابزار تولید، بازار آزاد و جستوجوی سود؛ در این کتاب، بیشتر «روح» و اخلاق پشت این رفتار بررسی میشود.
نظام اقتصادی مبتنی بر مالکیت خصوصی بر ابزار تولید، بازار آزاد و جستوجوی سود؛ در این کتاب، بیشتر «روح» و اخلاق پشت این رفتار بررسی میشود.
برای آشنایی بیشتر با مسیر فکری و سوابق احمد صدری، بیوگرافی او را در وبلاگ هنرستان بخوانید:
بیوگرافی احمد صدری در وبلاگ هنرستان
بیوگرافی احمد صدری در وبلاگ هنرستان
در این دوره چه میآموزید؟
- جایگاه کتاب «اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری» در میان آثار روششناسانه و دینپژوهانه ماکس وبر.
- مفهوم «روح سرمایهداری» و تفاوت آن با خودِ نظام اقتصادی سرمایهداری.
- رابطه دین و اقشار اجتماعی و اینکه چرا برای وبر «اخلاق اقتصادی ادیان جهانی» موضوعی مرکزی است.
- مفهوم ریاضت اینجهانی، حرفه (Beruf) و نقش آن در شکلگیری اخلاق کار مدرن.
- خوانش و تحلیل بخشهای اصلی کتاب همراه با گفتوگو، پرسشوپاسخ و جمعبندی نهایی.
واژهنامه دین و اقتصاد در نگاه وبر
حرفه (Beruf):
در اندیشه وبر فقط «شغل» نیست؛ نوعی دعوت یا وظیفه الهی است که فرد باید با جدیت و انضباط به آن بپردازد.
در اندیشه وبر فقط «شغل» نیست؛ نوعی دعوت یا وظیفه الهی است که فرد باید با جدیت و انضباط به آن بپردازد.
اخلاق اقتصادی ادیان:
شیوههایی که سنتهای دینی مختلف کار، مصرف، ثروت و پسانداز را ارزشگذاری میکنند و بر رفتار اقتصادی پیروان اثر میگذارند.
شیوههایی که سنتهای دینی مختلف کار، مصرف، ثروت و پسانداز را ارزشگذاری میکنند و بر رفتار اقتصادی پیروان اثر میگذارند.
ساختار دوره و جلسات
دوره شامل ۱۲ جلسه ضبطشده است؛ با اسکرول افقی میتوانید عنوان و توضیح کوتاه هر جلسه را از راست به چپ ببینید.
جلسه ۱
روششناسی ماکس وبر
معرفی جایگاه وبر در جامعهشناسی کلاسیک، تیپ ایدئال و نسبت نگاه او با تاریخ و علوم طبیعی.
جلسه ۲
گفتوگو و پرسشوپاسخ
ادامه بحث روششناسی و پاسخ به پرسشها و نقدهای اولیه هنرجویان.
جلسه ۳
رفرم چیست؟
مرور تاریخی جنبش اصلاح دینی و زمینههای شکلگیری پروتستانتیسم.
جلسه ۴
بنیانهای دینی ریاضت اینجهانی
خوانش فصل چهارم و بررسی مفهوم ریاضت و کار دنیوی در شاخههای پروتستانی.
جلسه ۵
روح سرمایهداری
فصل دوم کتاب و بحث درباره منش و اخلاق پشت رفتار اقتصادی سرمایهدارانه.
جلسه ۶
مقدمه نویسنده
خواندن و تحلیل مقدمه وبر و مرزهای دقیق ادعای او در این کتاب.
جلسه ۷
گفتوگو و مناظره
بحث جمعی پیرامون نقدها و سوءبرداشتهای رایج از تز وبر.
جلسه ۸
لوتر و مفهوم حرفه
بررسی مفهوم Beruf، شغل و وظیفه دنیوی در اندیشه پروتستانی.
جلسه ۹
دین و اقشار اجتماعی
فصل اول: نسبت دین، طبقات اجتماعی و سبکهای زندگی در تحلیل وبر.
جلسه ۱۰
گفتوگو و پرسشوپاسخ
جمعبندی موقت و بحث درباره کاربردهای امروزین تز وبر.
جلسه ۱۱
ریاضت و روح سرمایهداری
فصل پنجم: پیوند میان ریاضت پروتستانی و شکلگیری روح سرمایهداری مدرن.
جلسه ۱۲
جمعبندی و پرسشوپاسخ پایانی
مرور کلی تز وبر، نقدها و گفتوگو درباره نسبت این بحثها با جهان امروز ما.
شما چه پرسشی از وبر دارید؟
در بخش دیدگاهها برای ما بنویسید:
- کدام بخش از بحث «دین و سرمایهداری» برای شما مبهمتر یا چالشبرانگیزتر است؟
- دوست دارید در جلسات گفتوگو، بیشتر درباره کدام موضوع صحبت شود: روششناسی، دین، یا تاریخ اقتصاد؟
پاسخهای شما میتواند به شکلگیری دورههای بعدی و تکمیل محتوای کمکی این درس در هنرستان کمک کند.
